AUTORSKI TEKST

Šole i Eskobar: Protivimo se stvaranju entiteta na Kosovu koji bi ličio na RS u BiH

U proteklih nekoliko sedmica smo sa izaslanicima Francuske, Njemačke, Italije i EU bili u posjeti Beogradu i Prištini kako bi ohrabrili obje strane

Derek Šole i Gabrijel Eskobar. Twitter

E. T.

30.1.2023

KoSSev portal je objavio autorski tekst savjetnika Stejt departmenta Dereka Šolea (Chollet) i specijalnog izaslanika SAD za Zapadni Balkan Gabrijela Eskobara (Escobar) objavljen na KoSSev portalu.

Sjedinjene Američke Države i Evropska unija ponovo su stavile naglasak na integraciju Zapadnog Balkana u transatlantsku porodicu. Predsjednik Bajden i kancelar Šolc su u februaru 2022. godine potvrdili spremnost i opredijeljenost „da se posao integracije Zapadnog Balkana privede kraju… kako bi se konačno ostvarila Evropa koja je cjelovita, slobodna i u miru“.

Najvažniji ciljevi

Među našim najvažnijim ciljevima na Zapadnom Balkanu je pružanje pomoći u stvaranju uslova za zdrav, miran i održiv odnos između Srbije i Kosova. U proteklih nekoliko sedmica smo sa izaslanicima Francuske, Njemačke, Italije i EU bili u posjeti Beogradu i Prištini kako bi ohrabrili obje strane da prihvate prijedlog EU da dvije zemlje normalizuju odnose, prekinu ciklus krize i konfrontacija i odlučno napreduju u svojim evropskim integracijama. Vjerujemo da je ovo historijska prilika koju obje strane treba da iskoriste.

Jedan od najvažnijih zadataka ostaje sprovođenje sporazuma o Asocijaciji/Zajednici opština sa većinskim srpskim stanovništvom (A/ZSO). Dosta se diskutovalo o tome i vrijeme je da se pojasne stvari o tome šta ona jeste, a šta nije.

Uopšteno govoreći, ona bi bila struktura za opštine sa većinski etničkim srpskim stanovništvom koja bi koordinisala pitanja i usluge kao što su obrazovanje, zdravstvena zaštita, urbano i ruralno planiranje i lokalni ekonomski razvoj — drugim riječima, funkcije za koje su sve opštine na Kosovu odgovorne. To je način da se poboljša svakodnevni život ljudi, stvara povjerenje između etničkih Srba i centralne vlade, obezbijedi veća povezanost između sjevera i ostatka zemlje i stvori mehanizam za potpunije učešće Srba u građanskom životu Kosova.

Jednako važno, sprovođenje Sporazuma o A/ZSO-u je neispunjena pravno obavezujuća međunarodna obaveza koja zahtijeva djelovanje Kosova, Srbije i EU, a tu je i dalje posvećenost Sjedinjenih Američkih Država u pružanju podrške dijalogu koji se vodi uz podršku EU.

Ispunjavanje obaveze Kosova za osnivanje A/ZSO ne podriva njegov ustav, niti ugrožava njegov suverenitet, nezavisnost ili demokratske institucije. Izričito se protivimo stvaranju bilo kakvog entiteta koji bi ličio na Republiku Srpsku u Bosni i Hercegovini.

Međunarodna zajednica ne nastoji da nametne rješenje. Umjesto toga, od Kosova tražimo da pruži svoju viziju ove Asocijacije/Zajednice i voljni smo da pružimo ekspertizu i političku podršku kako bismo osigurali da ona funkcioniše u najboljem interesu za sve stanovnike Kosova.

Specijalni predstavnik EU je istakao da postoji četrnaest sličnih aranžmana unutar Evropske unije – od kojih nijedan ne krši evropske sisteme efektivne vlade. Kosovo u okviru dijaloga koji se vodi uz podršku EU može da odbaci opcije koje ugrožavaju njegovu pravnu strukturu, ali ne može da odbija da ispuni svoje obaveze.

Sjedinjene Američke Države, kao zemlja koja najviše u svijetu podržava Kosovo, posvećene su tome da pruže podršku narodu Kosova kako bi se osiguralo da se ne podriva njegova ustavna i pravna struktura.

Kako bi Asocijacija/Zajednica opština sa većinski srpskim stanovništvom izgledala? Opštine sa zajedničkim interesima, jezikom i kulturom mogle bi kroz ekonomiju obima i razmjenu najboljih praksi da zajedno efektivnije rade na rješavanju zajedničkih izazova u pružanju javnih usluga. Naprimjer, opštine bi mogle da izrade nastavni plan i program na srpskom jeziku za lokalne škole u nekoliko opština umjesto da rade u vakuumu i dupliraju napore.

Takva saradnja po pitanju A/ZSO je u skladu sa presudom Ustavnog suda iz 2015. godine i načelima dobrog upravljanja koji se već primjenjuju u drugim dijelovima Evrope.

Šta Asocijacija/Zajednica opština sa većinskim srpskim stanovništvom ne bi trebalo da bude? Ona neće biti novi dodatni nivo vlasti uz izvršnu i zakonodavnu vlast kosovske vlade.

Ovaj važan princip seže sve do Ahtisarijevog prijedloga. Opštine sarađuju u kolektivnom sprovođenju ovlaštenja u okviru legitimnih kosovskih institucija i struktura. Omogućavanje određenim opštinama da efektivnije vrše ovlaštenja koje već imaju, eliminisalo bi potrebu građana Kosova da traže usluge od nelegalnih paralelnih struktura – što mnogi sada i rade – i obezbijedila bi se transparentnost i zakonitost nove strukture prema i u skladu sa kosovskim zakonima. Svaka podrška i pomoć koju bi Srbija pružala zajednici kosovskih Srba morala bi da bude transparentna i da prolazi kroz ove legitimne odnosno zvanično dopuštene kanale.

Također je važno napomenuti da Asocijacija/Zajednica opština sa većinskim srpskim stanovništvom neće biti monoetnička. To bi bile opštine sa većinski srpskim stanovništvom u kojima ne žive samo etnički Srbi, već i druge etničke grupe — Albanci, Bošnjaci i drugi — čija prava također moraju biti osigurana i zaštićena. Članovi A/ZSO-a bili bi lokalni zvaničnici koji su već izabrani kao predstavnici svih stanovnika u svojim opštinama.

Izgradnja budućnosti

Osiguravanje da Asocijacija/Zajednica ostane otvorena za sve etničke grupe i bude unutar strukture kosovskog pravnog okvira bile su glavne zabrinutosti Ustavnog suda Kosova koji je pozvao da se prvobitni prijedlog ne odbaci, već prilagodi i ponovio je obavezu osnivanja takve Asocijacije/Zajednice u skladu sa Briselskim sporazumom.

Kao najbliži prijatelj i saveznik Kosova, vjerujemo da će Kosovo radeći na osnivanju Asocijacije/Zajednice opština sa većinski srpskim stanovništvom ispuniti element od kritične važnosti koji je potreban da Kosovo sa punim pravom izgradi budućnost kao suverena, multietnička i nezavisna zemlja koja je integrisana u evroatlantske strukture.

Spremni smo da podržimo Kosovo u ispunjavanju ove obaveze i bit ćemo uz njega sve vrijeme. Budućnost Kosova i Srbije – i njihove omladine koja sada traži priliku u inostranstvu – može biti svijetla tačka u Evropi koja je uistinu „cjelovita, slobodna i u miru“. Ovo je trenutak koji treba zajedno da iskoristimo - navodi se u tekstu. 

Vlasnik autorskih prava © avaz-roto press d.o.o.
ISSN 1840-3522.
Zabranjeno preuzimanje sadržaja bez dozvole izdavača.