Čelnici Rumunije i Moldavije očito gaje bliske odnose. Početkom maja moldavska predsjednica Maia Sandu i njen rumunski kolega Nicușor Dan objavili su na svojim Facebook profilima zajedničku fotografiju na kojoj nasmijani sjede jedno pored drugog u rumunskom vojnom avionu.

– Zajedno s predsjednikom Nicușorom Danom na putu prema glavnom gradu Armenije, gdje će biti održan sastanak Evropske političke zajednice – napisala je Maia Sandu.

Bio je to prvi put da su lideri Republike Moldavije i Rumunije zajedno putovali na međunarodni sastanak te bili protokolarno dočekani kao politički tandem. Taj potez vjerovatno nije bio slučajan, već jasna poruka u kontekstu sve češćih rasprava o mogućem ponovnom ujedinjenju Moldavije i Rumunije, piše Deutsche Welle.

Prvi put se dogodilo da su u obje države istovremeno na vlasti lideri koji imaju pozitivan stav prema ujedinjenju. Prethodni moldavski predsjednici uglavnom su se protivili toj ideji, dok je u Rumuniji jedino bivši predsjednik Traian Băsescu, koji je bio na vlasti od 2004. do 2014. godine, otvoreno zagovarao „unionizam“.

„Rumunija je spremna“

Aktuelna predsjednica Moldavije Maia Sandu poznata je kao pristalica ujedinjenja, ali je godinama izbjegavala otvoreno govoriti o toj temi. Tek posljednjih mjeseci u intervjuima za strane medije počela je javno podržavati tu ideju.

U januaru 2026. godine izjavila je za BBC da bi lično glasala za ujedinjenje na eventualnom referendumu, što je izazvalo burne reakcije dijela opozicije u Moldaviji, koja je čak tražila njenu ostavku zbog „veleizdaje“. Uprkos tome, krajem aprila ponovo je podržala ideju ujedinjenja u razgovoru za francuski Le Monde.

Rumunski predsjednik Nicușor Dan otvoreno podržava tu mogućnost i poručuje:

– Rumunija je spremna.

On je ujedno prvi rumunski predsjednik koji prema Moldaviji ne nastupa paternalistički, nego njene građane tretira ravnopravno, što u Moldaviji nailazi na pozitivan prijem.

I Maia Sandu i Nicușor Dan ranije su bili aktivisti u borbi protiv korupcije i zloupotrebe vlasti. Sandu, kao i veliki broj Moldavaca, posjeduje i rumunsko državljanstvo. Kao predsjednica podržala je Dana na rumunskim predsjedničkim izborima 2025. godine i glasala za njega.

Igračka velikih sila

Situacija u kojoj predsjednica jedne države istovremeno posjeduje državljanstvo susjedne zemlje, tamo glasa i zagovara mogućnost nestanka vlastite države može djelovati neobično. Ipak, to pokazuje koliko su Moldavija i Rumunija povezane historijski, kulturno i jezički. U obje države službeni jezik je rumunski.

Nekadašnja Kneževina Moldavija podijeljena je 1812. godine između Ruskog i Osmanskog Carstva, pri čemu je granica bila rijeka Prut. Nakon Prvog svjetskog rata, 1918. godine, politička elita dijela Moldavije koji je bio pod ruskom vlašću odlučila je da se priključi Rumuniji.

Međutim, 1940. godine Staljin je, u dogovoru s nacističkom Njemačkom, ponovo pripojio istočni dio Moldavije Sovjetskom Savezu, formirajući Moldavsku Sovjetsku Republiku zajedno s teritorijom Pridnjestrovlja. Moldavija je stekla nezavisnost 1991. godine, pred raspad Sovjetskog Saveza.

Dugo vremena ideja ujedinjenja nije imala značajniju političku podršku ni u Moldaviji ni u Rumuniji. Ipak, Rusija je od 1991. godine upozoravala na navodno „fašističko ujedinjenje“ Moldavije i Rumunije, što je bio jedan od narativa korištenih tokom sukoba u Pridnjestrovlju početkom devedesetih.

Podrška raste

Prema istraživanju iz marta 2026. godine, oko 42 posto građana Moldavije podržava ujedinjenje s Rumunijom, dok se 47 posto tome i dalje protivi. U Rumuniji je podrška znatno veća i iznosi oko 72 posto.

Jedan od razloga rasta podrške ujedinjenju jeste ruska invazija na Ukrajinu, koja je posebno u Moldaviji promijenila stavove dijela stanovništva prema Rusiji. Procjenjuje se da više od trećine od ukupno 2,4 miliona stanovnika Moldavije ima i rumunsko državljanstvo. Rumunija je danas glavni trgovinski partner Moldavije i pomogla joj je da smanji energetsku ovisnost o Rusiji.

Početkom maja savezi pisaca Rumunije i Moldavije zajednički su poručili:

– Vrijeme je da se s deklaracija pređe na konkretne korake.

Ipak, put do eventualnog ujedinjenja bio bi veoma složen. Ustavne prepreke postoje u obje države, dok se Moldavija ustavno obavezala na vojnu neutralnost. Dodatni problem predstavlja Pridnjestrovlje, koje i dalje kontrolišu proruski separatisti.

„To je njihova odluka“

Tema ujedinjenja posljednjih godina dobija na značaju. Moldavski birači imali su važnu ulogu na rumunskim izborima 2025. godine, kada su podržali Nicușora Dana protiv krajnje desnog kandidata Georgea Simiona, lidera stranke Savez za ujedinjenje Rumuna. Time su Sandu i Dan spriječili da pitanje ujedinjenja postane monopol krajnje desnice u Rumuniji.

U Moldaviji se Maia Sandu zbog svojih stavova suočava s optužbama proruskih stranaka da izdaje državu. Postoje i kritičari koji smatraju da nije primjereno da predsjednica zagovara ujedinjenje dok Moldavija vodi pregovore o pristupanju Evropskoj uniji.

Ipak, visoka predstavnica Evropske unije za vanjsku politiku Kaja Kallas smatra da je riječ isključivo o odluci građana Moldavije i Rumunije.

– O eventualnom ujedinjenju mogu odlučiti samo građani Republike Moldavije i Rumunije – i niko drugi – poručila je Kallas.