Na današnji dan, 5. marta 1940. godine, sovjetsko rukovodstvo donijelo je jednu od najhladnijih i najciničnijih odluka u historiji Drugog svjetskog rata. Tog dana Politbiro Komunističke partije Sovjetskog Saveza odobrio je prijedlog šefa NKVD-a Lavrentiy Beria da se bez suđenja likvidiraju hiljade poljskih ratnih zarobljenika i civila koje je Sovjetski Savez držao nakon okupacije istočne Poljske 1939. godine.

Potpis Staljin

Odluku su potpisali najviši sovjetski lideri, među njima i Joseph Stalin, čime je zapečaćena sudbina poljske vojne i intelektualne elite koja se našla u sovjetskim logorima.

U dokumentu koji je Berija dostavio Politbirou navodi se da se radi o „okorjelim i nepopravljivim neprijateljima sovjetske vlasti“ te se predlaže njihovo pogubljenje „posebnim postupkom“, bez ikakvog sudskog procesa. Politbiro je prijedlog prihvatio.

U narednim sedmicama NKVD je započeo sistematska pogubljenja. Tokom aprila i maja 1940. godine ubijeno je oko 22.000 Poljaka – uglavnom oficira poljske vojske, policajaca, državnih službenika, profesora, advokata i drugih pripadnika društvene elite. Egzekucije su izvršene na više lokacija, ali je najpoznatija postala Katyn Forest, po kojoj je cijeli zločin dobio ime.

Uništiti elitu društva

Cilj operacije bio je jasan: uništiti sloj ljudi koji bi mogao predstavljati jezgro buduće poljske države i otpora sovjetskoj vlasti.

Masovne grobnice otkrivene su 1943. godine, kada je područje Smolenska bilo pod kontrolom nacističke Njemačke. Moskva je tada odgovornost prebacila na Nijemce i tu verziju događaja branila gotovo pola stoljeća. Tek 1990. godine sovjetske vlasti su službeno priznale da je zločin počinio NKVD po naredbi vrha države.

Katinski masakr ostao je simbol brutalnosti totalitarnih režima i podsjetnik na to koliko lako politička ideologija može pretvoriti birokratsku odluku u masovno ubistvo.

Danas, više od osam decenija kasnije, Katinska šuma ostaje mjesto sjećanja – ali i opomena da historija nikada ne počinje zločinom samim po sebi, nego odlukom da se zločin naredi.

Ukupno je ubijeno oko 22.000 Poljaka, uključujući:

- oko 8.000 oficira poljske vojske

- 6.000 policajaca

- hiljade profesora, advokata, ljekara i drugih pripadnika elite.