Nobelovu nagradu za fiziku za 2025. dobili su američki naučnici Džon Klark (John Clarke) sa Univerziteta u Kaliforniji, Michel Devoret (Majkl H. Devoret) sa Jejla i Univerziteta u Kaliforniji i John (Džon M.) Martinis sa Univerziteta u Kaliforniji za eksperimente iz oblasti kvantne mehanike kojima su "otkrili makroskopsko kvantno mehaničko tunelovanje i kvantizaciju energije u električnom kolu", saopštila je Kraljevska švedska akademija nauka.
- Veliko pitanje u fizici je maksimalna veličina sistema koji demonstriraju kvantni mehanički efekat. Ovogodišnji laureati Nobelove nagrade za fiziku sproveli su eksperimente sa elektičnim kolom u kojima su demonstrirali i kvantno meganičko tunelovanje i kvantne energetske nivoe u sistemu dovoljno velikom da se drži u ruci - navodi se u saopštenju Nobelovog komiteta i dodaje:
- Kvantna mehanika omogućava čestici da se kreće pravo kroz barijeru, koristeći proces koji se naziva tunelovanje. Čim se uključi veliki broj čestica, kvantno-mehanički efekti obično postaju beznačajni. Eksperimenti laureata pokazali su da se kvantno-mehanička svojstva mogu konkretizovati na makroskopskoj skali. Džon Klark, Mišel H. Devoret i Džon M. Martinis 1984. i 1985. sproveli su seriju eksperimenata sa elektronskim kolom izgrađenim od superprovodnika, komponenti koje mogu provoditi struju bez električnog otpora. U kolu, superprovodne komponente bile su razdvojene tankim slojem neprovodnog materijala, što je postavka poznata kao Džozefsonov spoj. Rafiniranjem i mjerenjem svih različitih svojstava svog kola, uspeli su da kontrolišu i istraže fenomene koji su nastali kada su kroz njega propuštali struju. Zajedno, naelektrisane čestice koje su se kretale kroz superprovodnik činile su sistem koji se ponašao kao da su jedna čestica koja je ispunjavala cijelo kolo.
Kvantna tehnologija
Oni su naglasili da su tranzistori u kompjuterskim mikročipovima jedan od primjera kvantne tehnologije koja nas okružuje.
U proglašenje nagrada videom se uključio Džon Klark.
- Kada smo radili na eksperimentima nije nam palo na pamet da bi to moglo da nam donese Nobelovu nagradu. Potpuno sam šokiran - rekao je on.
Ovu nagradu, dodijeljenu ukupno 118 puta od 1901. godine, do sada je dobilo 226 laureata, piše AP. Prošlogodišnji dobitnici bili su pioniri vještačke inteligencije Džon Hopfild John (Hophild) i Džefri (Jefrey) Hinton, koji su postavili temelje za razvoj mašinskog učenja.
Nastavak dodjela Nobelovih nagrada
Proglašenje Nobelovih nagrada bit će nastavljeno u srijedu priznanjem za hemiju, zatim u četvrtak za književnost, dok će u petak biti objavljen dobitnik Nobelove nagrade za mir. Nagrada za medicinu dodijeljena je u ponedjeljak.
Nobelova nagrada za ekonomiju bit će dodijeljena 13. oktobra.
Svečana ceremonija uručenja nagrada planirana je za 10. decembar, na godišnjicu smrti Alfreda Nobela, švedskog industrijalca i pronalazača dinamita, koji je i utemeljio ova prestižna priznanja. Nagrade, osim velike međunarodne časti, nose i novčanu vrijednost od 11 miliona švedskih kruna (gotovo 1,2 miliona dolara).
